"Hoe meer ik van de 2e wereldoorlog lees hoe minder ik er van begrijp" hoor ik de laatste weken regelmatig, vooral als het gaat over de holocaust.
Dat gevoel ken ik en deel ik.
Samen met de atoombommen op japan en de in mijn jeugd realistische dreiging van totale vernietiging tijden de Koude Oorlog maakte dat ik het gevoel had dat onze cultuur op een eindpunt was gekomen.
Christendom en de (Griekse) filosofie die uiteindelijk uit leken te monden in totale vernietiging.
En ik kon niet begrijpen waar mensen toe in staat bleken en leken.
Het was voor mij een reden om opnieuw te willen beginnen. Alles, maar dan ook alles aan een rucksichtloos onderzoek te onderwerpen. Niets dat heilig was. Onze filosofie niet, het geloof niet, niks.
In de loop van dat proces ben ik andersom begonnen. Holocaust, atoombommen, dreigende 3e wereldoorlog. De verwoesting van onze cultuur, het failliet van onze moraal leek compleet. Niets was er te begrijpen.
Het proces haalde alle structuren omver en veroorzaakte een steeds grotere chaos. De chaos werd zo groot, zo totaal dat er geen structuur meer te vinden was. En dan gebeurt er iets raars. Als de chaos totaal is wordt het minder overheersend en minder bedreigend. De chaos is dan overal en daardoor valt het niet meer op, als de lucht om ons heen.
En daaruit ontstond een nieuw verlangen om te ordenen. Geen ordening die de chaos bestrijdt, maar een die er uit voortkomt, en er ook weer in kan verdwijnen. De chaos kan ik aan, ik ben er geweest en ik kom er nog graag. Maar met alleen maar chaos kun je niks.
Uit de chaos kwam een willend wezen naar voren. Een verlangend, levend, denkend dier. En uit de wil kwam het verlangen naar een soort structuur, een soort ordening. Enkel in de chaos blijven zorgt voor een meegaandheid die niet overeenkwam met de natuur van het willende, verlangende wezen. Het volgen van mijn natuur leidde tot het verlangen naar een vorm van ordening in de chaos.
Het blijkt dat we ordenen met woorden. En de eerste ordening, het eerste woord die me hielp in de chaos was pu. Een woord voor alles wat ik niet begrijp. Het eerste woord waarmee ik weer een beetje verder kon na de onbegrijpelijke daden van de 20e eeuw.
Pu is het filosofische antwoord op de holocaust en de atoombom, op de dreigende totale vernietiging en op het feit dat die vernietiging niet plaatsvond.
Pu is ontstaan in sobibor en nagasaki.
Pu is een nieuw begin na de chaos.